Werkzaamheden in woningbouw, verduurzaming, elektrificatie en digitalisering stapelen zich op. Hoe blijf je als installatiebedrijf overeind in zo’n storm? Jeroen Pat, consultant bij TBI SSC-ICT Diensten en lid van de Beleidscommissie Innovatie van Techniek Nederland, pleit voor meer bewustzijn, samenwerking en vooral slimmer en digitaler werken. ‘We zijn teveel bezig met de dag van gisteren’, zegt hij. ‘Wie nu tijd investeert in slimme techniek, wint straks tijd, geld én plezier.’
De uitdagingen voor installatiebedrijven zijn bij iedereen bekend: een tekort aan vakmensen, steeds complexere regelgeving en een stroom aan innovaties die elkaar razendsnel opvolgen. Toch liggen er volgens Jeroen Pat ook enorm veel kansen. Slimme digitale hulpmiddelen kunnen de werkdruk verlichten, fouten verminderen en het vak aantrekkelijker maken voor nieuwe generaties. Hoe kan de sector die omslag maken en waarom is dat volgens Pat zo dringend nodig?
Hoe kunnen installatiebedrijven omgaan met de huidige uitdagingen en kansen?
‘Het begint met bewustwording. Veel bedrijven rennen van project naar project en raken verstrikt in de waan van de dag. Daardoor zien ze niet meer wat er al beschikbaar is. We werken nog te vaak met systemen uit het verleden. Kennisnemen van bestaande, maar vooral ook nieuwe systemen is de eerste stap. Kijk naar andere branches. In de logistiek, hotelwereld of retail zijn digitale processen allang vanzelfsprekend. Daar kunnen wij veel van leren. Wie blijft hangen in oude patronen, mist straks de aansluiting.’
Welke slimme technieken kunnen daarbij helpen?
‘Digitalisering vormt de basis. Met TraceAbility-apps registreren monteurs bijvoorbeeld direct op locatie wat ze doen. Een foto van het apparaat, de meetwaarde invoeren, klaar. Geen stapels formulieren meer aan het einde van de dag, maar een systeem dat voor jou belangrijke registraties uit handen neemt. Daarmee win je tijd en verbeter je de kwaliteit. Ook slimme planningssystemen bieden kansen. Vergeet de standaardplanning, maar kijk vooruit naar een opvolgingsplanning waarin de voortgang zichtbaar blijft. Termen als just-in-time-leveringen, kwaliteitsrapporten en traceerbaarheid hoor je in andere sectoren al jarenlang. In onze technieksector komt dat nu pas op gang. Dat is vreemd, want de technologie ligt gewoon voor het oprapen.’
Zijn er ook technieken die u niet aanraadt?
‘Niet elke innovatie past overal. Bedrijven moeten kritisch kijken naar wat hun monteurs nodig hebben. Soms investeren we in uitgebreide tekenpakketten of complexe software, terwijl de buitendienst vooral wil weten welke slang of pijp waar hoort. Dat vraagt om eenvoud. Slim is niet per se ingewikkeld. Een goede app die afwijkingen vastlegt, is waardevoller dan een overgecompliceerd model. Maak duidelijk wat belangrijk is en wat niet. Als iets telkens hetzelfde is, hoef je het niet steeds opnieuw te ontwerpen. Analyseer liever wat afwijkt, leer daarvan en verbeter het proces.’
‘Als je nooit tijd investeert, blijft het druk’
Kunt u een voorbeeld geven van een slimme oplossing die in de praktijk werkt?
‘Neem de TDI500, een innovatieve samenwerking van installatiebedrijven die een oplossing bedachten voor gecombineerde en gestandaardiseerde aansluitsets voor installaties. Samen met een leverancier als Rensa keken we hoe we het werk eenvoudiger en consistenter kunnen maken. De logica is simpel: minder improvisatie, meer uniformiteit. Bij cv-ketels maakten we ooit branchebreed afspraken over aansluitingen. Dat werkte uitstekend. Bij andere systemen doen we dat nog niet. Waarom eigenlijk niet? Door tijdsdruk vergeten we soms logisch te denken. De kunst is om die logica terug te brengen.’
Wat zijn de succesfactoren bij het implementeren van digitale hulpmiddelen?
‘Succes begint bij mensen. Het gaat om tijd vrijmaken om ermee te leren werken. Veel bedrijven geven de overvolle agenda de schuld. Maar als je nooit tijd investeert, blijft het druk. Je moet nu even tijd nemen om later tijd te winnen. Laat je beste mensen meedenken over wat hun werk makkelijker maakt. Geef ze verantwoordelijkheid. Durf samen met leveranciers of collega-bedrijven te kijken hoe zij het doen. We hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden. We moeten durven te leren van anderen.’
Waar ligt de grens tussen een handige tool en echt slimme technologie?
‘Een handige tool lost een enkel probleem op. Slimme technologie verandert je manier van werken. Neem een formulier-app. Die vervangt papierwerk, maar verandert verder weinig. Een slim systeem denkt mee. Het herkent bijvoorbeeld dat je een kraan nodig hebt om een unit op het dak te tillen en regelt die meteen. Of het koppelt automatisch de juiste materialen aan de opdracht. Dat soort toepassingen ontlast monteurs, voorkomt fouten en maakt het werk leuker.’
Hoe kunnen digitale toepassingen helpen in plaats van dat het extra werk oplevert?
‘Door processen logisch te koppelen. Vergelijk het met de supermarkt. Zodra een pak melk gescand wordt, krijgt het distributiecentrum een seintje om aan te vullen. In de installatiebranche werken we nog te vaak alsof de kassière de prijs opzoekt in een schrift. Dat is zonde. Als systemen met elkaar praten, voorkom je dubbel werk. Monteurs willen hun vak uitoefenen, niet drie uur administratie doen na werktijd. Laat techniek dat voor ze doen. En zorg dat de informatie die zij vastleggen de rest van de organisatie voedt.’
In hoeverre kunnen slimme technieken het personeelstekort verlichten?
‘De grootste winst zit in aantrekkelijker werk. Als je technologie inzet om repeterende taken te automatiseren, houd je het leuke werk over. Door standaardisatie en automatisering kunnen monteurs zich richten op wat echt waarde toevoegt. Dat maakt het vak aantrekkelijker voor jongeren. Bovendien geeft slimme technologie bestaande vakmensen de kans meer werk aan te kunnen. Niet door harder te werken, maar door slimmer te plannen en beter samen te werken.’
‘De balans tussen mens en machine bepaalt het succes’
Waar staat de installatiebranche over vijf jaar op het gebied van slimme technieken?
‘Op sommige plekken zie je de toekomst al. In betonfabrieken rollen vandaag elementen na twaalf uur de deur uit. In de installatiesector ontstaat iets vergelijkbaars. Digitaal voorbereide projecten waarbij materialen direct in de bus liggen en monteurs precies weten wat ze moeten doen. De chatbot plant het onderhoud, de app toont de locatie en het systeem levert ’s nachts de onderdelen. De mensen die vroeger afspraken maakten of bestellingen deden, denken nu mee over verdere verbeteringen. Hun kennis gaat niet verloren, maar zorgt ervoor dat de technologie slimmer wordt. Over vijf jaar is dat normaal.’
Welke rol ziet u voor installateurs in het slimmer maken van installaties?
‘Installateurs blijven cruciaal. Zij kennen de praktijk en weten wat wel en niet werkt. Slimme systemen helpen bij de uitvoering, maar de mens blijft nodig om te beoordelen of iets logisch is. De toekomst vraagt om vakmensen die techniek begrijpen én kunnen meedenken over hoe die techniek beter kan. Installateurs worden steeds meer regisseurs. Ze verbinden ontwerp, uitvoering en onderhoud tot één geheel. Dat maakt hun rol belangrijker dan ooit.’
Zitten er risico’s aan al die slimme technieken?
‘De grootste valkuil is gemakzucht. Wie denkt dat slimme systemen zelf alles oplossen, vergist zich. Je moet blijven nadenken. Data zonder context leiden tot verkeerde beslissingen. Als we te afhankelijk worden van software, verliezen we vakkennis. Slimme techniek hoort het werk te ondersteunen, niet te vervangen. De balans tussen mens en machine bepaalt het succes.’
Welke technologische trend mogen installatiebedrijven niet missen?
‘Dat zijn systemen die automatisch informatie uitwisselen tussen kantoor, leverancier en bouwplaats door data te koppelen. Daarmee verdwijnen fouten, bespaar je tijd en creëer je inzicht. Daarnaast zie ik veel potentie in kunstmatige intelligentie. De manager van de toekomst is AI. Niet omdat hij mensen vervangt, maar omdat hij helpt prioriteiten te stellen.’
Wat wilt u installatiebedrijven meegeven die willen starten met slimme technieken?
‘Stel de hulpvraag. Ga niet in je eentje aanmodderen, maar klop aan bij Techniek Nederland. Daar lopen genoeg knappe koppen rond die ervaring hebben met digitalisering. Zij kunnen helpen valkuilen te vermijden. Als je meedoet aan zo’n initiatief, geef dan later je kennis weer terug aan de sector. Alleen zo houden we de innovatie op gang. Het ergste wat je kunt doen is wachten tot het water je aan de lippen staat, want dan heb je geen tijd of capaciteit meer om te veranderen. Iedereen roept dat we geen tijd hebben, maar dat is precies het probleem. We hebben het te druk met gisteren om morgen voor te bereiden. Terwijl juist daar de winst ligt. Slimme techniek vraagt een investering in aandacht. Wie die stap durft te zetten, bouwt niet alleen sneller, maar vooral slimmer aan de toekomst van ons vak.’